سرسرا

 تهدیدات بلوتوث، رسانه ای جدید و همه گیر

مقدمه:

 در این مقاله برآنیم تا پس از توضیحاتی اجمالی در مورد تاریخچۀ بلوتوث، مسائلی که بلوتوث، جامعۀ امروز را درگیر خود کرده را بررسی و پس از آسیب شناسی به ارائۀ راهکارهایی بپردازیم.

 فکر اولیه بلوتوث در شرکت موبایل اریکسون در سال ۱۹۹۴ شکل گرفت. این نام از نام یک پادشاه دانمارکی به نام هارالد بلاتند (Harald Blaatand)، گرفته شده‌است. کلمۀ بلاتند بعد از انتقال به زبان انگلیسی به شکل بلوتوث تلفظ شد، که به معنای دندان آبی است. این حکمران به طور صلح آمیز، دانمارک، سوئد جنوبی و نروژ شمالی را متحد کرد. این کار به او شهرت یک پادشاه ماهر در ارتباط و مذاکره را در تاریخ داد. شرکت اریکسون اسم بلوتوث را به این فناوری داد چون امیدوار بود بتواند به طور صلح آمیز وسایل مختلف را متحد کند.[1]

طرح موضوع

مک کوآیل دانشمند ارتباطات برای هر رسانه سه کارکرد تعریف می کند:

1-      اطلاع رسانی

2-     آگاهی بخشی

3-     سرگرمی[2]

با این تعریف،بلوتوث،همۀ این کارکرد ها را دارد، پس بلوتوث یک رسانۀ به تمام معنی است.

بعضی از مکان های عمومی یا فرهنگی مثل بعضی از کتاب فروشی ها با این جمله روبرو شده اید که بلوتوث خود را روشن کنید و این کارکرد اطلاع رسانی و استفاده های مفید علمی را از این پدیده نشان می دهد.

 اما از جهت دیگر این رسانه، بخاطر در دسترس بودن و استفادۀ آسان و رایگان، کارکردهای مهمی پیدا می کند که حتی می تواند فرهنگ ساز بوده و دیدگاه های برخی را دستخوش تغییر قرار دهد. حتی می تواند هنجار بسازد یا هنجارهای موجود را تغییر دهد. ولی توجه به این نکته، مهم است که این تکنولوژی مانند برخی دیگر از تکنولوژی ها باعث گرفتاری هایی برای عده ای از مردم شده است.

شاکلۀ بلوتوثها بر چند نوع است: گروهی از آنها آموزشی، برخی تبلیغاتی، بعضی مذهبی،گروهی محتوای سرگرمی دارند که شامل: تقلید صدای شخصیت های معروف، صحنه های هراس انگیز، آزار و اذیت حیوانات و... و بخشی از آنها محتوای غیر اخلاقی دارد که این خود بر دو نوع است برخی بلوتوث های پرنو است که توسط بعضی از شرکت های مخصوص اینکار ساخته و پخش می شود و گروهی دیگر بخش هایی از زندگی شخصی و خصوصی افراد است: مثل عکس های عروسی بازیگران و افرادمعروف، فیلمهایی از زندگی شخصی آنها که براحتی دست بدست میشود، و عده ای دیگر از آنها صحنه هایی از تجاوز و آزار و اذیت جنسی خانمهاست.

ارتباط آسان از طریق بلوتوث تنها یک روی آن است، روی دیگر آن معزلی به نام بلوتوثهای غیر اخلاقی است که عده ای برای رسیدن به مقاصد شوم خود از آن سوء استفاده می کنند شاهد این ادعا، صفحات حوادث روزنامه ها و اخبار جنایی سایتهاست. این اخبار گویای مسائل باور ناپذیری  در مورد اهداف و مقاصد این افراد است.

فناوری ها به همان اندازه که میزان رفاه افراد را بالا می برند از طرف دیگر مشکلاتی نیز برای افراد ایجاد می کنند. به هر روی بلوتوث رسانۀ جدیدی است؛ اما آنچه اهمیت بسیاری دارد حفظ حریم خصوصی و استقلال اجتماعی افراد است.

البته در کشوری مثل عربستان، شورای مفتیان که بزرگترین مرجع دینی این کشور است، استفاده از این تکنولوژی را حرام کرده است. [3]

مسلماً برای هر یک از ما مکرر پیش آمده که به ما پیشنهاد دریافت یا ارسال  بلوتوث جدید و جذاب داده شده باشد. عکس العملهای مختلف و دلیل این عکس العمل ها چیست؟

بعضی از مردم اصولاً انسان های کنجکاوی هستند. تا بدانجا که می خواهند از لحظه لحظۀ زندگی دیگران اطلاع پیدا کنند و اگر این اطلاع از جنس مخالف باشد این ترغیب بیشتر است. در صورتی که بر اساس تعالیم شرع مقدس تجسس در کار مردم نهی شده است.  اما گویا حدیث شریف نبوی  " إن ابن آدم لحریص علی ما منع " [4]در این زمینه مصداق بارز می یابد.

احساس برخورداری از یک قلمرو شخصی و حوزه ای که به شکلی انحصاری و اختصاصی در اختیار فرد باشد نوعی آرامش روحی و روانی پدید می آورد که عدم برخورداری از این حریم، حس سرخوردگی و نا امنی را در پی خواهد داشت.
حریم خصوصی یكی از مصادیق حقوق شهروندی است و احترام گذاشتن به آن، یكی از اصول اولیه شهروندی. این حریم، خصوصی‌ترین بخش زندگی افراد است كه باید توسط سایرین نیز درك شده و مورد احترام قرار گیرد. باید بدانیم كه هیچ كس اجازه ورود به حریم شخصی دیگران را ندارد و تعرض به آن تخلف و قانون‌شكنی است.

خیلی از مواقع در گعده ها و نشست های دوستانه یا فامیلی انتقال و پخش بلوتوثها امری رایج است. و این جریان وسوسه کنندۀ اشخاص است برای دیدن و دریافت این بلوتوثها و هرچه خصوصی تر و شخصی تر باشد برای برخی جذابتر است و آنها را بیش از بیش حریص تر می کند.

و همین مجوزی می شود که خصوصی ترین عکسهای چهره های معروف دست بدست میشود یا فیلمهای حضور نامناسب آنها در مهمانی های خصوصی -فارغ از قبح این حضور و حرمت آنها- براحتی توسط این دندان آبی و وجدان نداشتۀ بعضی شکسته و خرد می شود.

مجموعه آيات و رواياتي كه در اين زمينه وجود دارد، بخوبي بيانگر آن است كه از ديدگاه اسلام هرگز نبايد حقوق افراد مسلمان با تجسس و افشاگري مورد تعرض قرار گيرد. کمااینکه یکی از مصادیق مهم رذائل اخلاقی، عیب جویی شمرده شده و در قرآن و روایات،عیب جویی، بطور صریح مورد نهی واقع شده است:

"يا ايها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن ان بعض الظن اثم و لا تجسسوا و لا يغتب بعضكم بعضا" [5]و مهمترین مصداق این آیۀ مبارکه، تجسس در امور شخصی دیگران از طریق توجه و نگاه کردن به این بلوتوثهاست که جنبه های زندگی شخصی افراد را عیان می کند.

درجای دیگر حضرت رسول(ص) نیز می فرمایند: «دربارۀ  لغزش های مؤمنین تجسس نکنید زیرا هرکس لغزش برادران مؤمن خود را پی جویی کند خدا نیز لغزشهای او را پی جویی و اورا بی آبرو  و رسوا میکند هرچند در درون خانه اش باشد.»[6]

ریشه یابی پدیده

در ریشه یابی مشکل این پدیده به این نتیجه می رسیم که مهمترین  مسأله در رابطه با این موضوع، عدم وجود فرهنگ لازم برای این مسائل است. در اصل نباید از نقش بی بدیل خانواده ها در فرهنگ سازی و تربیت درست و همچنین نباید از نقش تربیتی مدرسه،  محیط های آموزشی و علمی غافل شد.

و در این بین توجه به این نکته ضروری است که ریشه یابی این مشکل باید قبل از تبدیل شدن این مسأله به معزل حل می شد تا به این حد نمی رسید یعنی توجه به فرهنگ سازی باید قبل از تبدیل این موضوع به بحران صورت می گرفت؛ یعنی همانطور که اشاره شد باید در زمان شکل گیری شخصیت افراد در نظام خانواده یا در مدارس به این دست مسائل پرداخته می شد.

از سوی دیگر توجه به این نکته ضروری است که استفاده از هر تکنولوژی جدید (مانند مثال معروف چگونگی استفاده از چاقو) نیاز به بومی سازی دارد، بدین معنا که باید مراکز مهم فرهنگ ساز چند قدم جلوتر از همه گیر شدن یک تکنولوژی ساختار متناسب با آنرا پیش بینی، طراحی و پیاده سازی کنند.

و از جهت دیگر لازم است مسائل و مشکلات دیگر جامعه مثل بیکاری، سطح پایین سواد و... حل شود تا قشری مانند جوانان آنقدر مشغولیت ذهنی و فکری داشته باشند که به مسائلی مانند پرسه زدن در مکانهای عمومی برای دریافت و ارسال بلوتوثها نپردازند و زمان استفاده از این تکنولوژی در راستای کارهای علمی ای مانند دریافت و ارسال کتب علمی و... باشند.

گاهی از محافل خصوصی یا استخرها و باشگاههای ورزشی زنانه فیلم هایی پخش می شود و عواقب بد آن متوجه گروهی بی گناه می شود که در بعضی موارد منجر به خودکشی یا بیماریهای روانی برای آن عده شده است.

علل ظهور این موضوع

علل ظهور این موضوع، ریشه در عوامل مختلفی دارد:

1-     عوامل خانوادگی: تربیت خانوادگی

در خانواده هایی که یا سرپرست ندارند یا سرپرستانی بی مسؤولیت در قبال تربیت فرزندان دارند، افراد ضعف شخصیتیی و تربیتی پیدا کرده اند. در صورتیکه تربیت درست اسلامی از طریق خانواده ها صورت بگیرد و مسائلی از قبیل قبح نگاه کردن به این نوع بلوتوث ها و ضرر معنوی اینکار برای آنها شناسانده شود و قبح سرک کشیدن به زندگی دیگران برای آنان مشخص شود، بچه ها واکسینه و مسلح می شوند تا به هیچ عنوان گرفتار این نوع مسائل نگردند.

2-     عامل اجتماعی:

مشکلات متعددی که برای افراد از قبیل بیکاری، مشکلات اقتصادی، هرج و مرجهای موجود در جامعه وجود دارد بستر ساز  این نوع ناهنجاری ها در جامعه است. اگر جوانان دارای شغل مناسب و سرگرمی درست باشند دیگر نوبت به پرسه زدن در مترو و مکانهای عمومی برای دریافت و ارسال انواع بلوتوثهای نامناسب پیدا نمی شود. و دیگر نکته رنگ باختن مسائل دینی و معنوی در جامعه است که ضعف این مسأله خود دلیل مهمی است.

3-     مشکلات روحی و روانی

از دیگر سو، ناکامی های جنسی گروهی از افراد باعث می شود جرمی بدین گونه صورت بگیرد که رابطه ای جنسی یا به زور یا با توافق با فرد صورت گرفته از آن فیلم تهیه شده و به صورت بلوتوث پخش گردد.

اهداف شوم مجرمان

در بررسی های صورت گرفته مشخص شد که متهمان انتشار بلوتوث های غیر اخلاقی سه انگیزۀ اصلی برای اینکار داشته اند:

1-     تهدید و ارعاب قربانیان

تهدید و ارعاب قربانیان و اجبار آنان برای مخفی نگه داشتن موضوع از پلیس و مراجع قانونی. بدیهی است ترس از آنان بستر مناسبی برای اعمال خلاف قانون آنها فراهم می کند.

2-     وادار آنان برای زورگیری و اخاذی

3-     انتقام گیری از قربانیان

حس انتقام جویی متهمان از قربانیان عامل مهمی است: که دختری را برای گرفتن انتقام مورد آزار و اذیت قرار داده و از او فیلم تهیه و آن را پخش می کنند.

راهکارهای پیشنهادی برای فرهنگ سازی و استفادۀ صحیح از بلوتوث

باتوجه به گسترش پخش بلوتوث های غیر اخلاقی باید تدبیری برای ایجاد جایگزین های مناسب برای این بلوتوث ها و همچنین استفادۀ مردم از جایگزین های جدید اندیشید.

برنامه ریزی فرهنگی - تربیتی

1-     آموزش های صحیح:

مسؤولین فرهنگی و آموزشی باید راه حل مناسبی برای ایجاد فرهنگ مناسب جهت استفاده از این تکنولوژی بیاندیشند و با عوارض منفی بلوتوث مقابله و دانش آموزان، دانشجویان را با خطرات معنوی نگاه کردن به این بلوتوث ها و همچنین مشغول شدن به این مسائل به جای درس خواندن آشنا کنند.

2-     ساخت بلوتوث های جذاب علمی فرهنگی و تمهای زیبا و جذاب

همینطور مسؤولین آموزش عالی و نهادهای مهم فرهنگی باید بیش از پیش به فکر سفارش ساخت و ارائۀ رایگان بلوتوث ها و نرم افزارهای جذاب علمی و تاریخی و همچنین داستانهای جذاب در قالبهای سرگرم کننده باشند تا فکر و ذکر جوانان در صورت فراغت از درس به این نوع نرم افزارهامشغول باشد.

3-     تقویت باورهای دینی نوجوانان و جوانان

ازهمه مهمتر برنامه ریزی صحیح و درست برای تربیت دینی افراد است تا شخصیت آنها بصورتی شکل بگیرد که نیروی تقوای آنان جلوی آنها بایستد و سدی قوی در برابر گناه این گناه باشد.

انجام اقدامات پیشگیری کننده نظامی

از سوی دیگر لازم است نیروهای نظامی و انتظامی با برخورد قاطع، پیوسته و محکم با عوامل اصلی و مجرم این پدیدۀ شوم (بلوتوثهای غیر اخلاقی) مقابله کنند،  تا این پدیده کنترل شود. بطور مثال اگر فردی بلوتوث غیر اخلاقی را منتتشر کرد که اتفاقا تحدی به حریم شخصی فردی بود، مجازات سنگینی برایش در نظر گرفته شود و این مجازات نیز علنی و رسانه ای بوده تا عبرت آمیز باشد. فایدۀ این کار اینست که افراد دیگر سراغ جرمهایی با مجازات سنگین نروند.

والسلام

سید روح الله دعائی